محقق : محمد امین آقاجری، رشته پزشکی
خلاصه
هورمونی پروتئین می باشد که از سلول های پارافولیکولار غده تیروئید ترشح می شود و این هورمون در متابولیسم کلسیم و فسفر نقش دارد. این هورمون از لحاظ ساختار شیمیایی حاوی 32 اسد آمینه با وزن مولکولی 3400 است و منشا رویانی این سلول neural crest می باشد و از نظر بافت شناسی مشابه به سایر غده های درون ریز می باشد. رسپتورهای این هورمون در بافت استخوانی قرار دارد و بر خلاف هورمون PTH این هورمون عمل می کند و موجب افزایش سنتز CAMP ، ورود فسفات به داخل سلول استخوانی که عاقبت آن ممانعت از خروج کلسیم از استخوان به خون شده و غلظت کلسیم خون کاهش می یابد. کلسی تونین از 3 راه غلظت کلسیم خون را کاهش می دهد. 1- مانع جذب کلسیم به وسیله روده ها 2- مانع از فعالیت استئوکلاست در استخوان 3- مانع از باز جذب کلسیم و فسفر به وسیله سلول های توبولار کلیوی و افزایش دفع کلسم از ادرار.
البته باید ذکر شود که کاهش بیش از اندازه کلسیم خون به علت افزایش ترشح هورمون کلسی تونین در برخی بیماری ها مثل سرطان سلول های میانی خود زیان هایی برای بدن به بار می آورد.
1- معرفی مولکول به صورت کلی
نام دیگر کلسی تونین : تیروکلسی تونین می باشد که وزن مولکولی آن 3400 و حاوی 32 اسید آمینه است و محل تولید آن سلول های پارافولیکولار غده تیروئید می باشد. تنظیم ترشح این هورمون توسط TSH است.
این هورمون در متابولیسم کلسیم و فسفر نقش بسیار مهمی دارد و از هورمون های پروتئینی می باشد که از تیروئید ترشح می شود و گیرنده آن روی غشا سلول هدف قرار دارد. به طور کلی عملکرد این هورمون دقیقا در نقطه مقابل عملکرد هورمون های مترشحه از پاراتیروئید است.
2- ساختار شیمیایی کلسی تونین
شامل 32 اسید آمینه با وزن مولکولی 3400 است. منسا رویانی این سلول Neural crest است یعنی از نظر بافت شناسی مشابه به سایر غدد درون ریز می باشد.
ساختار شیمیایی این نوع هورمون در گونه های حیوانی مختلف متفاوت می باشد به طوری که بین انسان و خوک تنها 14 اسید آمینه مشترک وجود دارد.
فعال ترین هورمون طبیعی تا به امروز هورمون کلسی تونین ماهی آزاد است.
همه اسیدهای آمینه کلسی تونین حتی قوس هفت اسید آمینه ای در انتهای –N برای عملکرد هورمون ضروری است.
3- نقش بیولوژیک در سلول های هدف :
ابتدا باید گفت نقش بیولوژیک یعنی نهایت کاری که هورمون انجام می دهد ، اما برای دریافت مفهوم نهایت کار سلول ابتدا باید بدانیم که گیرنده های این هورمون در بافت استخوانی قرار دارن و بر خلاف PTH ، هورمون کلسی تونین مانع تحلیل بافت استخوانی و مانع آزاد شدن کلسیم و فسفات آن می شود. و با افزایش سنتز CAMP ، عمل بیولوژیک خود را انجام می دهد.
4- نقش بیوشیمیایی در سلول های هدف :
کلسی ترین در متابولیسم فسفات نیز اثر شایان توجهی دارد به طوری که باعث انتقال فسفات ها به داخل سلول های استخوانی شده و همزمان با آن از انتقال کلسیم سلول های استخوانی به خون ممانعت به عمل می آورد و باعث کاهش غلظت کلسیم در خون می شود.
کلسی تونین در روده باعث کاهش جذب کلسیم ، در استخوان مهار فعالیت سلول استئوکلاست و فعال کردن سلول استئوبلاست ، در کلیه باعث افزایش دفع کلسیم و دفع فسفر می گردد و از 3 راه غلظت کلسیم خون می کاهد :
1- مانع جذب کلسیم به وسیله روده ها
2- مانع از فعالیت استئوکلاست در استخوان
3- مانع از باز جذب کلسیم و فسفر به وسیله سلول های توبولار کلیوی و دفع کلسیم از ادرار
5- ارزش تشخیص و بیماری های مربوطه :
اختلال در ترشح کلسی تونین موجب افزایش کلسیم خون می شود و تشخیص این امر ما را از بسیاری بیماری های مربوط به کلسی تونین آگاه می کند :
1- سرطان سلول های میانی تیروئید بیماری اتوزومال غالب است و به علت افزایش ترشح کلسی تونین حاصل می شود غلظت کلسی تونین در پلاسما افزایش می یابد.
بعد از جراحی اگر میزان کلسی تونین ثابت ماند نشانه ای بر عدم بازگشت بیماری است
2- دردهای استخوانی و پوکی استخوان = کاهش ترشح کلسی تونین = کاهش مهار فعالیت استئوکلاست = تحلیل استخوان افزایش می یابد و پوکی استخوان مستعد می گردد.
افزایش کلسی تونین در بیماری های غیر بدخیم نظیر بیماری های ریوی ، پانکراتیک ، هیپر پار تیروئیدیسم و . . . نقش دارد.
6- روش های اندازه گیری
در آزمایشگاه از اندازه گیری کلسی تونین همراه با تست پنتا گاسترین که محرک قوی ترشح کلسی تونین است در تشخیص زودرس بیماری سرطان سلول های میانی تیروئید کاربرد دارد.
غربالگری با توموگرافی کامپیوتری برای تشخیص غلظت کلسی تونین پلاسما استفاده می گردد.
- میزان طبیعی در سرم و پلاسما :
- در سرم
- در ادرار = 10 % ورودی این هورمون یا ترشحش در بدن از طریق ادرار دفع می گردد.
منابع :
1- کتاب TITZ: fundamentals of clinical chimestry
2- کتاب بیوشیمی هارپر
3- کتاب بیوشیمی مصور هارپر
4- کتاب بیوشیمی For Exam
5- سایت اینترنتی ویکی پدیا
