بهاره عباسعلی زاده، رشته پزشکی
سکرتین بوسیله ی سلولهای دانه داردر مخاط دوازدهه در پاسخ به شیره ی اسید معده که از معده از طریق پیلور تخلیه می شود ترشح می گردد.اعتقاد بر این است که کلیه نیز در فعالیت سکرتین نقش مهمی داشته باشد
از نظر ساختمانی سکرتین یک پلی پپتید خطی است که دارای 27 آمینو اسید با یک Cترمینال آمیدی می باشد.
این هورمون با هورمون هایی مثلVIP،گلوکاگون و پپتید مهار کننده هورمون گاسترین شباهت ساختمانی دارد و برای فعالیت بیولوژیکی این هورمون،به مولکول کامل سکرتین احتیاج می باشد.
محرک شناخته شده برای رهاسازی این هورمون ،یون هیدروژن می باشد بطوریکه اگر PHبه زیر 5/4 نرسد این هورمون آزاد نمی گردد(به عبارت دیگر کمترین حدPH برای رهاسازی آن 5/4 می باشد)هم چنین اسید های چرب با زنجیره های 20 کربنی یا بیشتر محرک این هورمون اند اما این محرک ها محرکهای ضعیفی هستند. الکل نیز سبب افزایش رهایی سکرتین می گردد.
الکل این عمل را بیشتر از اینکه بوسیله ی یک اثر تحریکی مستقیم انجام دهد بواسطه ی تحریک ترشح اسید معده با کاهش متعاقب PHدوازدهه انجام می دهد.تنها مهار کننده شناخته شده برای رهایی سکرتین هورمون سوماتو استاتین می باشد.
ساختار کلی:
سکرتین یک پلی پپتید خطی است که حاوی27 اسیدآمینه می باشد وبا بسیاری از هورمون ها ازجمله گلوکاگون،VIPوGIPتشابه ساختمانی دارد.مولکول کامل سکرتین برای فعالیت بیولوژیک ضروری می باشد وبرخلاف گاسترین هیچگونه قطعه ای ندارد که حداقل فعالیت را داشته باشد.
ترشح:
این هورمون توسط سلولهای Sگرانولار مخاطی ترشح می شود.این سلولها بیشترین تمرکز را در دئودنوم دارند ولی در سرتاسر روده کوچک یافت می شوند.این هورمون اساسا هنگامی آزاد می شود که سلولهایSباHCLمعده تماس پیدا کنند.اما با جریان یافتن مایع پانکراس به داخل دئودنوم،اسید معده را خنثی می کند وبدین ترتیب یک محرک برای ترشح خودش را از بین می برد.این هورمون تا زمانی کهPHتاحداقل4.5کاهش نیابد،ترشح نخواهد شد.بااین وجود تنها درچند سانتی متر اول دئودنوم به طور عادیPHاز4.5پایین تر می رود وباعث می شودکه سکرتین پلاسما پس از یک غذای عادی افزایش اندکی پیدا کند.بدین ترتیب آزادشدن سکرتین پس از قرارگیری سلولهایSدرمعرضHCLممکن است یک محرک فیزیولوژیک مهمی نباشد.بااین وجود،غلظت هایی از سکرتین که برای اندازه گیری بسیارکم می باشند،ممکن است پانکراس را درحضور غلظت های فیزیولوژیکCCKتحریک کنند،که عمل سکرتین رابه شدت تقویت می کند.
چربی هضم نشده،رها شدن سکرتین را تحریک نمی کند ولی اسیدهای چربی که دارای زنجیره های10 کربنه یا بیشترباشند،محرک های ضعیفی برای رهاسازی سکرتین هستند.
الکل به جای اینکه اثر تحریکی مستقیم داشته باشد،باتحریک ترشح اسید معده،آزادسازی سکرتین راافزایش می دهد ومتعاقب آنPHدئودنوم را کاهش می دهد.
نیمه عمرسکرتین درحدود 4 دقیقه است.کلیه محل اصلی تجزیه آن می باشد.
تنها مهارکننده شناخته شده فیزیولوژیک ترشح سکرتین،سوماتواستاتین است.
نقش فیزیولوژیک هورمون سکرتین:
نقش فیزیولوژیک اصلی سکرتین،تحریک پانکراس برای ترشح مقادیر زیادی مایع غنی از بیکربنات است. سکرتین اثر مهاری خفیفی روی حرکات قسمت اعظم لوله گوارش دارد و موجب پیشبرد ترشح لوزالمعدی بی کربنات می شود که به نوبه ی خود به خنثی کردن اسید در روده ی باریک کمک می کند.
همچنین در تسریع عمل هورمون کوله سیستوکینین و جلوگیری از تخلیه ی معده نقش دارد.
علاوه بر اثر تحریک کننده ی قوی اسید های صفرا در ایجاد ترشح صفرا،هورمون سکرتین نیز ترشحات صفرا را افزایش می دهند و گاهی نیز میزان ترشح صفرا را برای چندین ساعت پس از مصرف یک وعده غذا به بیش از 2 برابر می رساند.
بنابراین اثرات فیزیولوژیک سکرتین را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:
1.تحریک ترشح آب وبیکربنات از کبد وازغددBrunner،
2.تقویت انقباض کیسه صفرا وافزایش دادن جریان صفرای کبدی،
3.تحریک آزادسازیPTH،آنزیم های پانکراسی وپپسینوژن توسط سلولهای اصلی معده،
4.کاهش حرکات معده ودئودنوم،
5.کاهش فشار اسفنکتر تحتانی مری،
6.کمک به رشد پانکراس.
7.سکرتین ترشح طبیعی گاسترین را مهار می کند(اما باید توجه داشته باشیم که سکرتین مقدار گاسترین سرم رادر سندرومZollingerEllisonکاهش نمی دهد)وبدین ترتیب ترشح اسید معده رامهار می کند.
بیماری های مربوط به سکرتین:
تنها مورد شناخته شده بوسیله ی افزایش غلظت سکرتین(که به خوبی شناخته و مشخص شده است)افزایش ترشح اسید معده،نظیر آنچه که در گاسترینوما یافت گردیده است ،می باشد.
با این حال سکرتین ممکن است در مواردی از گرسنگی های طولانی مدت و دیابت شیرین نیز افزایش یافته باشد.
کاهش رهایی سکرتین نیز ممکن است در بیماران مبتلا به سلیاک اتفاق افتد.
نحوه تشخیص:
برای اندازه گیری مقادیر جاری سکرتین خون،از روش هایی مثل رادیو ایمنو اسی که به اندازه کافی حساس و اختصاصی است و روش اندازه گیری هورمون استفاده می شود.
برای اندازه گیری سکرتین می بایست خونی که از یک فرد ناشتا گرفته شده است را در لوله های هپارینه ی پلاستیکی صفر درجه سانتیگراد جمع آوری کرده و بلافاصله پلاسما را از آن جدا نمود و در درمای 20- درجه سانتیگراد قرارداد(باید توجه داشته باشیم که از جمع آوری نمونه در ظروف شیشه ای نیز باید خودداری کرد زیرا سکرتین به سطوح شیشه ای متصل می گردد.)
سکرتین بدلیل حضور پروتئازها در پلاسما یا سرم ناپایدار می باشد.
مقادیر طبیعی هورمون سکرتین:
بسته به روش اندازه گیری مورد استفاده ،دامنه ی مقادیر سکرتین ناشتا در انسانها در حد غیر قابل اندازه گیری تا حدود تقریبی 500 پیکوگرم بر میلی لیتر در نظر گرفته شده است.
منابع:
1.TIETZ FUNDAMENTALS OF CLINICAL CHEMISTRY
2.WWW.BIOCHEM4.BLOGFA.COM
