خلاصه:
گاسترین یک هورمون پپتیدی با زیر واحد های اسید امینه ای است.این هورمون در دستگاه گوارشی تولید و محرک همین دستگاه می باشد به طوری که شرایط را برای هضم اولیه مواد غذایی فراهم میکند.ساختار ان از متنوع ترین هورمون ها می باشد به خصوص که برخی از انها روی اسیدامینه تیروزین خود سولفاته می باشند. محرک ترشح ان وجود مواد پروتئینی در دستگاه گوارشی است ونیز تحت اثر شدت اسیدیته معدی ترشح ان مهار میشود.اندازه گیری این هورمون در برخی از اختلالات مثل گاسترینوما کاربرد دارد مقدار این هورمون در سنین مختلف متفاوت میباشد به طوری که با افزایش سن مقدار ان در سرم افزایش می یابد و اندازه گیری هورمون برای تشخیص بیماریها بر اساس سن افراد صورت میگیرد.
معرفی مولکول بصورت کلی:گاسترین یک اصلی دستگاه گوارش است که توسط سلول های ناحیه انترنال معده وبه مقدار کمتر توسط سلول های ابتدای روده باریک ونیز سلول های پانکراسی تولید می شود.ومجموعه ای ازتغییرات راروی ترشحات معدی اعمال می کند.این هورمون درسال 1905 توسط جان سیدنی پیشنهاد شده ودر سال 1964 توسط رودرویک الفرد گرگوری جدا سازی ودر همان سال تایین ساختار گردید. این هورمون روی بازوی بلند کروموزوم 17 قرار دارد.
ساختار شیمیایی:این هورمون یک هورمون پروتئینی با واحدهای اسید آمینه میباشد.که با تعدادمختلف 34 اسید اسید امینه ودرسه شکل دیده میشود: گاسترین بزرگ یاگاسترین 34 که 34 اسید آمینه دارد و گاسترین بسیار کوچک یا گاسترین 14 با 14 اسید امینه میباشد.
14اسید امینه ابتدایی این سه هورمون مشترک می باشد.ونیز 5 اسید امینه ابتدایی این هورمون را پنتا گاسترین میگویند که همه فعالیت های گاسترین را دارا میباشد جز این که فعالیت ان از گاسترین 10برابرکمتر میباشد.
نقش بیولوژیک در سلول هدف:*تحریک ترشح اسید معده درسلول های پریتال که این تحریک با واسطه تحریک هیستامین در بخش اکسینتیک انجام میشود. * محرک ترشح فاکتور داخلی معده انزیم ها وبی کربنات پانکراسی *تحریک رشد مخاط معده * اثرروی سلول های شبه انترو کرومافین وپریتال معده که باعث هایپر تروفی مخاط معده میشود. *تحریک انقباضات وتخلیه معدی *افزایش ترشحات وتخلیه کیسه صفرا *محرک انقباض اسفنگتر مری
اثرات بیوشیمیایی درسلول هدف:تحریک ترشح هیستامین به بخش اکسینتیک وبه دنبال ان تحریک ترشح اسید معده تاحد2 وسپس مهار ترشح گاسترین واسید معدی *محرک ترشح سکرتین از روده کوچک *تحریک ساخت وترشح پپسینوزن به صورت غیر فعال و زیموزن *تحریک سلول های انترو کرومافین به ترشح هیستامین *تحریک ترشح کلسی تونین ( توسط پنتا گاسترین ) *باعث ازاد شدن دریچه ایلئوسکال میگردد.
ارزش تشخیصی وبیماری مربوطه: *سندرم زولینگر الیسون:این تشخیص بر مبنای افزایش گاسترین تا 150 لیتر / نانو گرم میباشد دراین بیماران اولسر پپتیک مقاوم به درمان هم دیده مشود دراین حالت ترشح اسید معدی نیزافزایش می یابد. *گاسترینوما:تومور های معدی با افزا یش میزان ترشح گاسترین معدی که طی برداشتن تومور میزان گاسترین به طور پیوسته اندازه گیری میشود که ین کار به برداشت درست تومور کمک میکند. *علاوه براین بیماری ها برخی اختلالات نیز میتوانند باعث افزایش گاسترین شوندمثل:زخم معده . نارسایی مزمن کلیوی. هیپر پارا تیروییدیسم . انسداد پیلوری . واگو تومی . انمی پرنیسیوز . سندرم روده کوتاه.* برخی از دارو ها نیز باعث افزایش گاسترین میشوند:انتی اسیدها . مهار کننده پمپ پروتون.
روش اندازه گیری:
برای اندازه گیری انواع مختلف روش های متفاوتی وجود دارد. اندازه گیری گاسترین بزرگ دشوار بوده و تنها گاسترین کوچک درسرم قابل تشخیص است که روش اندازه گیری آن رادیو ایمنواسی میباشد.دراین روش انتی بادی علیه انتهای سی گاسترین استفاده می شود. دراین روش فرد باید ناشتای 12 ساعتی داشته باشد زیرا مصرف مواد غذایی مقدار گاسترین 34 را دو برابر وگاسترین 17 را چهار برابر میکند پس گاسترینی که قابل اندازه گیری است چهار برابر شده وباعث تشخیص اشتباه میگردد.سرمی که برای ازمایش گرفته میشود باید سریعا فریز گردد زیراانزیم های پروتئو لیتیک حتی دردمای 4 درجه سانتیگراد فعال است پس دما راتا حد 79- درجه سانتی گراد گاهش میدهندوبعد از ان بدون دفریز شدن نمونه را انالیز می کنند.*ازمایش افترقی برای انواع مختلف بیماری ها که با افزایش گاسترین همراه است تست تحریکی گاسترین می باشد.
مقدار طبیعی درسرم یا ادرار:مقدار این سرم در سنین مختلف تغییر می کند به طوری که با افزایش سن میزان ان درسرم افزایش می یابد ( به خصوص سن بالای 60 سال ).پس اندا زه گیری این هورمون در تشخیص بیماری ها براساس سن افراد صورت میگیرد.همنین مطلب بعدی در رابطه با انواع گاسترین است که گاسترین 34 به علت نیمه عمر بیشتر در سرم بیشتر یافت می شود ولی این هورمون در سرم قابل اندازه گیری نمی باشد.ولی به طور کلی برای تشخیص غیر افتراقی افزایش گاسترین حد 100 لیتر/میلی گرم برای ان در نظر گرفته میشود ولی برای تشخیص افتراقی از تست تحریکی گاسترین استفاده می شود.
