میلاد انصاری دانشجوی رشته پزشکی
1- خلاصه:
سکرتین یک هورمون معدی-روده ای است که یک پلی پپتید 27اسیدآمینه ای با یک سی ترمینال آمیدی میباشد و در پاسخ به تخلیه شیره ی اسید معده از پیلور به دوازدهه از سلول های اس مخاط دوازدهه ترشح می شود و باعث ترشح بیکربنات از لوزالمعده به دوازدهه و خنثی شدن اسید در روده می شود و پی اچ مناسبی در روده برای عملکرد آنزیم های لوزالمعده فراهم می شود. سوماتو استاتین تنها مهار کننده ی این هورمون می باشد.در بیماری هایی که مقدار اسید معده زیا می شود مثل گاسترینوما سکرتین بیش تر ترشح می شود.در موارد گرسنگی های طولانی مدت و دیابت شیرین نیز سکرتین افزایش میابد. اما در بیماری سلیاک کاهش ترشح سکرتین را داریم .برای اندازه گیری سکرتین از روش هایی مثل رادیوامنواسی استفاده می شود.مقدار طبیعی سکرتین در سرم یا پلاسما در حد غیر قابل اندازه گیری تا حدود تقریبی 500پیکو گرم بر میلی لیتر در نظر گرفته شده است. (سکرتین به دلیل حضور پروتازها در سرم و پلاسما ناپایدار است)سکرتین همچنین باعث افزایش ترشحات صفرا نیز می شود.
2-معرفی مولکول به صورت کلی:
سکرتین یک هورمون معدی –روده ای است که در دستگاه گوارش تولید و ترشح می شود وبه هضم چربی و پروتین کمک می کند.سلول های اس مخاط دوازدهه سکرتین را در پاسخ به تخلیه شیره اسید معده( از پیلور به دوازدهه)ترشح می کنند.سکرتین بر حرکات دستگاه گوارش به نحو ملایمی اثر می گذارد و ترشح بیکربنات را ازلوز المعده افزایش میدهدتا به خنثی شدن اسید در روده باریک کمک کند .تنها مهار کننده برای رهایی سکرتین هورمون سوماتواستاتین میباشد.
3-ساختار شیمیایی:
سکرتین به صورت یک پلی پپتید خطی دارای 27 اسیدآمینه با یک سی ترمینال آمیدی میباشد.وزن مولکولی آن 3400 میباشد.مولکول سکرتین شبیه گلوکاگون است .سکرتین ابتدا به صورت پروتیین 120 اسید آمینه ای ساخته می شود وسپس تجزیه می شود.
4-نقش بیولوژیکی در سلول های هدف:
سکرتین بر حرکات دستگاه گوارش به نحو ملایمی اثر می گذارد و ترشح بیکربنات را از لوزالمعده افزایش می دهد تا به خنثی شدن اسید در روده ی باریک کمک میکند . سکرتین ترشح صفرا را نیز افزایش می دهد(تقریبا کل این افزایش ناشی از ترشح یک محلول رقیق غنی از بیکربنات سدیم توسط سلول های اپی تلیال مجاری صفراوی است )سکرتین همچنین باعث تسریع در عمل هورمون کوله سیتوکینین میشود.
5–ارزش تشخیصی و بیماری های مربوطه:
سکرتین سبب می شود تا لوزالمعده مقدار زیادی مایع با غلظت زیاد یون بیکربنات و با غلظت کم یون کلر ترشح کند.با توجه به اینکه مخاط روده ی باریک نمی تواند اثر هضم کننده شیره ی اسید معده را تحمل کند این هورمونبرای پیش گیری از زخم دوازدهه ضروری است. اهمیت دیگر سکرتین این است که ترشح بیکربنات توسط لوزالمعده پی اچ مناسبی را برای عملکرد آنزیم های لوزالمعده فراهم میکند. نکته ی مهم: آزمون تحریک سکرتین تستی است که برای کمک به تشخیص مشکلات مربوط به لوزالمعده (مانند گاسترینوماوالتهاب لوزالمعده)استفاده می شود. در این تست توانایی لوزالمعده را در پاسخ دادن به ترشح سکرتین اندازه می گیرند . این تست نوعی آزمون عملکرد لوزالمعده است. تنها مورد شناخته شده افزایش غلظت سکرتین افزایش ترشح اسید معده نظیر آنچه در گاسترینوما یافت گردیده است میباشد . با این حال سکرتین ممکن است در مواردی از گرسنگی های طولانی مدت و دیابت شیرین افزایش یابد .کاهش ترشح سکرتین ممکن است در بیماران مبتلا به سلیاک اتفاق افتد .
6-روش اندازه گیری
برای اندازه گیری مقادیر جاری سکرتین خون از روش هایی مثل رادیوایمنواسی که با اندازه ی کافی حساس و اختصاصی است استفاده می شود .برای اندازه گیری سکرتین می بایست خونی را که از یک فرد ناشتا گرفته شده است را در لوله های هپارینه ی پلاستیکی صفر درجه ی سانتی گراد جمع آوری کرده و بلافاصله پلاسما را از آن جدا نمود و در دمای منفی 20 درجه ی سانتی گراد قرار داد(از جمع آوری نمونه در ظروف شیشه ای نیز باید خودداری کرد زیرا سکرتین به سطوح شیشه ای می چسبد).
7-مقدار طبیعی هورمون در سرم یا ادرار:
سکرتین به دلیل حضور پروتازها در سرم یا پلاسما ناپایدار میباشد .بسته به روش اندازه گیری مورد استفاده دامنه سکرتین ناشتا در انسان ها در حد غیر قابل اندازه گیری تا حدود تقریبی 500 پیکوگرم بر میلی لیتر در نظر گرفته شده است.
منابع:
فیزیولوژی گایتون
بیوشمی هارپر و دولین
سایت ویکی پدیا
امیرحسین مختاری، رشته پزشکی
خلاصه تحقیق
کلسی تونین پلی پپتیدی است که شامل 32 اسیدآمینه است . این هورمون توسط سلول هایc (سلول های پارا فولیکولار) در غده تیروئید ساخته میشود. کلسی تونین در حالت عادی در پاسخ به افزایش یون کلسیم سرم ترشح میشود که برخلاف هورمون پاراتیروئید (PTH)غلظت خونی کلسیم را کاهش میدهد .افزایش یون کلسیم پلاسما باعث افزایش هورمون کلسی تونین میشود . کلسی تونین در روده (کاهش جذب کلسیم)، استخوان (مهار فعالیت سلول استئوکلاست و فعال کردن سلول استئوبلاست)، کلیه (افزایش دفع کلسیم و دفع فسفر) تاثیرگذار است.
بطور طبیعی سطح کلسی تونین خون نباید بیشتر از دو دهم نانوگرم در میلی لیتر باشد و افزایش غلظت آن با کارسینوم مدولاری غده تیروئید ارتباط دارد . هورمون گلوکان و پنتا گاسترین از محرک های قوی در ترشح کلسی تونین هستند .
موارد افزایش آن عبارتند از: کارسینوم ریه ، پستان ، سلول های جزیره ای و تخمدان – هیپرکلسمی – تیروئیدیت حاد یا مزمن – نارسائی مزمن کلیوی – آنمی پرنیسیوز و …
بیشترین کاربرد کلسی تونین در تشخیص کارسینوم مدولاری تیروئید یا MTC است. در آزمایشگاه تست تحریکی با تجویز داخل وریدی کلسیم و پنتاگاسترین نیز باعث افزایش غلظت کلسی تونین میشود.
معرفی مولکول به صورت کلی و ساختار شیمیایی
کلسی تونین یک پلی پپتید شامل 32 اسید آمینه است که وزن مولکولی آن3454.93 دالتون است که توسط سلول های c در غده تیروئید ساخته میشود.منشا رویانی این سلول ها ستیغ عصبی (Neural Crest) است،یعنی از نظر بافت شناسی مشابه سلول های سایر غدد درون ریز می باشد. اسید آمینه های این هورمون در گونه های حیوانی بسیار متفاوت است بطوریکه کلسی تونین انسان و خوک تنها در 14 اسید آمینه مشترک هستند،علیرغم اختلاف بین ردیف و نظم اسید های آمینه شباهت زیادی در خواس بیولوژیک این هورمون ها وجود دارد. فعال ترین هورمون طبیعی که تا کنون به دست آمده کلسی تونین ماهی آزاد است.کلسی تونین از اسید امینه هایی چون پرولین، گلایسین، لوسین، سیستئین، سرین و … تشکیل شده است.
نقش بیولوژیکی و بیوشیمیایی در سلول هدف
این هورمون در متابولیسم کلسیم وفسفر نقش دارد.دربسیاری از موارد عمل متقابل هورمون پارا تیروئید را انجام میدهد.
کلسی تونین سطح کلسیم خون را از سه طریق کاهش میدهد:
1-مانع از جذب کلسیم به وسیله روده ها میشود.
2-مانع از فعالیت استئوکلاست ها در استخوان ها میشود.
3-مانع از بازجذب کلسیم وفسفر به وسیله سلولهای توبولارکلیوی می شود وباعث دفع کلسیم از طریق ادرارمیشود.
افزایش یون کلسیم پلاسما از 9.5 الی15 میلی گرم متناسبا باعث افزایش کلسی تونین میگردد.این هورمون از رها شدن کلسیم از استخوان ها جلو گیری می کند و با این کار باعث کاهش غلظت کلسیم پلاسما می شود. کلسی‌تونین می‌تواند استخوانها را زمانیکه نیاز به کلسیم میباشد مانند دوران بارداری، شیردهی و رشد حفظ نماید. نیمه عمر سرمی کلسی تونین در حدود 12 دقیقه است.در افراد سالم غلظت سرمی آن کمتر از g/lµ 0.1 است
ارزش تشخیصی و بیماری های مربوطه
تا کنون عوارض خاصی در رابطه با فقدان ترشح کلسی تونین شناخته نشده است.
بیشترین کاربرد کلسی تونین در تشخیص کارسینوم مدولاری خانوادگی تیروئید (FMTC) است.این سرطان یک اختلال اتوزومال غالب است. افراد مبتلا به این بیماری می توانند از غربالگری با توموگرافی کامپیوتری استفاده کنند زیرا غلظت کلسی تونین پلاسما ممکن است تا هزار بار بیشتر از حد طبیعی آن افزایش یابد ولی علیرغم غلظت زیاد آن به ندرت هیپوکلسیمی رخ می دهد.در آزمایشگاه تست تحریکی با تجویز داخل وریدی کلسیم و پنتاگاسترین نیز باعث افزایش غلظت کلسی تونین می شود.بدخیمی نهفته یا میکروسکوپی در بیمارانی دیده می شود که اسکن رادیوایزوتوپ آن ها منفی بوده و معاینه ی فیزیکی غدد تیروئید آن ها طبیعی است.
افزایش کلسی تونین در بیماری های غیر بدخیم نظیر بیماری های ریوی،پانکراتیت،هیپرپاراتیروئیدیسم،کم خونی وخیم،بیماری پاژه استخوان و بارداری و هم چنین در کارسینوم ریه ، پستان ، سلول های جزیره ای و تخمدان – هیپرکلسمی – تیروئیدیت حاد یا مزمن – نارسائی مزمن کلیوی و …
کلسی تونین به صورت تزریقی برای کاهش فعالیت استوکلاستها و درمان پوکی استخوان (استئوپورز) به کار می‌رود. عوارض جانبی آن شامل تهوع و برافروختگی صورت میباشد که بعد از تزریق ایجاد شده و بزودی از بین می‌رود، اسهال، استفراغ و درد در محل تزریق نیز ممکن است ایجاد شود.
روش های اندازه گیری و مقادیر طبیعی در سرم یا ادرار
بطور طبیعی سطح کلسی تونین خون نباید بیشتر از دو دهم نانوگرم در میلی لیتر باشد. نمونه خون از طريق فروبردن سوزن داخل ورید بازو به دست ميآيد.آزمایش بر روی سرم ناشتا انجام میشود و برای اندازه گیری آن روش های گاما و کمی لومینسانس وجود دارد. ولی کلا این تست زیاد خوب جواب نمیدهد مخصوصا روش گاما. سایر روش های اندازه گیری شاملEIA ، کروماتوگرافی برای فرم های منومریک میباشد. کلسی‌تونین پلاسما در خانمها کمتر از آقایان میباشد و با افزایش سن نیز بیشتر کاهش می‌یابد.
مقادیر طبیعی:
حد پایه
مردان: <19 pg/ml or 19 ng/L
زنان: <14 pg/ml or 14 ng/L
تزریق کلسیم (2.4 mg/kg)
مردان: <190 pg/ml or 190 ng/L
زنان: <130 pg/ml or 130 ng/L
تزریق پنتا گاسترین (0.5 µg/kg)
مردان: <110 pg/ml or 110 ng/L
زنان: < 30 pg/ml or 30 ng/L
منابع تحقیق:
بیوشیمی مصور هارپر ، اصول بیوشیمی لنینجر ، بیوشیمی بالینی تیتز
سایت علوم آزمایشگاهی فاسکو phasco.com ، port.health.gov.ir
biochem1.com ، کلس تونین- ویکی پدیا fa.wikipedia.org
