اعظم ابراهیمی
خلاصه تحقیق
غده ی تیروئید یکی از غدد مهم بدن است که میزان سوخت و ساز انرژی بدن را تنظیم می کند. غده تیروئید ید موجود در غذا را جذب کرده و هورمون های T3 وT4 ( تری یدوتیرونین و تترایدو تیرونین یا تیروکسین) را می سازد . این هورمون ها در غده مزبور ذخیره شده و به تدریج در مواقع لزوم به داخل خون رها می شوند. هورمون های تیروئید برای رشد نرمال مغ و دستگاه عصبی به خصوص در سه سال اول زندگی ضروری هستند و در صورت عملکرد نامناسب آنها ممکن است عقب ماندگی ذهنی بروز کند.افزایش میزان سوخت و ساز پایه اثر اصلی هورمونهای تیروئید است. این هورمونها سوخت و ساز قند و چربی ها را افزایش می دهند . آنها باعث افزایش ساختن پروتئین نیز می شوند. بنابراین هورمونهای تیروئید برای رشد طبیعی ضروری هستند.
ساختار شیمایی هورمون تیروئید
هرومون های تیروئیدی(T3 وT4) از آمینواسیدتیروزین مشتق می شوند حدود 95% هورمونی که از غده تیروئید ترشح می شود به صورت T4(تیروکسین) است. بخش اصلی T3 موجود در خون ا تبدیلT4به T3 در بافت های محیطی مانند کبد ، کلیه و جفت پدید می آید. البته بافت هایی مانند مغر و هیپوفیز نیز می توانند T4 را به T3 تبدیل کنند اما T3 حاصل وارد خون نمی شود و اثر خود را در همان بافت ها بر جای می گذارد. به طوکلی 80% T3 موجود در خون در کبد و 20% آن در تیروئید ساخته می شود.
چگونگی کارکرد و عملکردهای هورمون های تیروئیدی
هورمونهای تیروئید و چربی دوست هستند و به آسانی از غشای سلول ها می گذرند. گیرنده های این هورمون ها درون سلول و در هسته جای دارند . اتصال آنها به گیرنده هایشان بر رونویسی از ژن ها و در نتیجه ساختن پروتئین اثر می گذارد. البته ، عملکرد هورمون های تیروئیدی با اتصال به رسپتورهای هومرون تیروئیدی TRS صورت می گیرد TRa بویژه در ، کلیه ، گناد ، عضله و قلب فراوان است. در حالی که TR بیشتر در هیپوفیز و کبد منتشر است.
نحوه ی کنترل هورمون های تیروئید
برای ترشح این هورمون ابتدا هورمون رها کننده (TRH) از هیپوتالاموس ترشح شده که باعث ترشح هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) و این هورمون سب ترشح این دو هورمون می شود. این زنجیره هورمونی دارای تنظیم برگشتی است به این معنی که اگر T3 و T4 زیاد ترشخ شوند . ترشح TRH و TSH کاهش می یابند و برعکس.
اثرات بیوشیمیایی
الف) کنترل سوخت و ساز در بدن
ب) حفظ سلامت پوست و مو
ج) اثر تحریک پذیری سیستم عصبی
د) همکاری با دیگر غدد درون ریز(بدون مجرا) جهت نگهداری تعادل هورمونی بدن
ه) کنترل رشد بدن و تکامل ذهنی در خردسالی
و) انباشتن ید در بدن.
اثرات بیولوژیک در سلول های بدن
هورمون های تیروئیدی باعث افزایش سرعت دمای بدن ، افزایش سنتزپروتئین ها ، افزایش حساسیت و پاسخ دادن به کاتکول آسخ ها مانند آدرنالین شده و برای تکامل و رشد سلوها و اعضای بدن نیز بویژه در دوران جنین و کودکیلازم و ضروری هستند. همچنین این هورمون ها متابولیسم پروتئین ها، قند و چربی و همچنین متابولیسم ویتامین ها را در بدن کنرل و تنظیم می کند و سلول را از صحت استفاده صحیح از منابع انرژی هدایت می کنند . هورمونهای تیروئید در حیوانات دارای اثرات بیشتری نسبت به انسان می باشد و باعث تنظیم الگوی خواب زمستانی پستانداران و همچنین الگوی پوست اندازی در پرندگان می شود. بارزترین شکل این امر در فرآیند دگردیسی دوزیستان دیده می شود . این اثرات احتمالا از طریق تنظیم بیان ژنهای خالص اعمال می شوند.
روش های انداه گیری هورمون های تیروئید:
سطح Ts4 در پاسخ به تغییرات T3و T4 آزاد ، تغییر می کند . پس ابتدا باید مشخص گردد که آیا Ts4 ، طبیعی مهار شده یا افزایش یافته است. جز در موارد نادر ، طبیعی بودن سطح Ts4 ، اختلا اولیه عملکرد تیروئید را رد می کند.
روش های ایمونورادیو متریک قادرند سطوح پایین میزان طبیعی را از مقادیر مهار شده Ts4 که در تیروتوکسیکوز دیده می شوند افتراق دهند. غیر طبیعی بودن Ts4 باید بوسیله اندازه گیری سطح هورمون تیروئید در گردش پیگیری شود. در حال حاضر روش های RIA برای تعیین T3 و T4 توتال به طور وسی استفاده می شود. چون میزان اتصال هورمون به پروتین ها و همچنین مقدار پروتئین های حامل به عوامل متعددی وابسته است و از طرفی هورمون های آزاد از نظر بیولوژیکی مهم اند. اندازه گیری هورمون های آزاد درازای تیروئید مفیدتر می باشند.
روش های اندازه گیری هورمون آزاد:
الف) مستقیم:
1- جداسازی فیزیکی بخش آزاد هورمون به وسیله اولتراسانترفیوژ یا دیالیزتعادلی (بهترین روش اندازه گیری سطح آزاد هورمون)
2- رقابت میان هورمون تیروئید آزاد با T4 نشاندار رادیواکتیو
ب) غیرمستقیم:
محاسبه اندلکس T4 و T3 آزاد: میزان جذب رزینی * هورمون کل = اندلکس هورمون.
ابتدا هورمون نشاندار را به نمونه ی مورد آزمایش اضافه می کنند . بسته به میزان جایگاه خالی پروتئین حامل هورمون ، هورمون نشاندار به جایگاه پروتئینی متصل می شود. بد رزین را اضافه می کنند تا هومون های نشاندار باقی مانده به آن متصل شوند. میزان اتصال T3 نشاندار به رزین هنگامی افزایش می یابد که مکان های اتصالی نشده پروتئین ها ، کاهش یافته باشند.
مقادیر طبیعی هورمون در سرم دادوار:
میزان نرمال سرمی T4 بین 5 تا 12 است.
میان نرمال سرمی T3 بین 115 تا 190 است.
بیماری های مربوطه:
- کم کاری تیروئید(هایپوتیروئیدی)
- پرکاری تیروئید (هایپر تیروئیدی یا تیروتوکسیکوز)
- بزرگی غده تیروئید (گواتر)
- توده های تیروئید
- سرطان تیروئید
- التهاب تیروئید(تیروئیدیت)
کم کاری تیروئید:
وقتی غده تیروئید کمتر از حد طبیعی فعالیت کند ، یا از بدو تولد ناقص شکل گرفته باشد ، یا به وسیله جراحی کل تیروئید یا قسمتی از آن برداشته شده باشد و یا ید کافی در رژیم غذایی موجود نباشد دیگر نمی تواند هورمون کافی تولید کند و به این حالت کم کاری تیروئید گفته می شود. یکی از شایعترین علل کم کاری تیروئید یک بیماری خود ایمنی است که به آن بیماری هاشیموتو گفته می شود. در این بیماری به تدریج پادتن هایی برعلیه تیروئید ساخته می شود که تیروئید را تخریب می کند و توانایی تولید هورمون را از بین می برد.
پرکاری تیروئید:
وقتی تیروئید بیش از اندازه فعالیت کند و هورمون زیادی تولید کند گفته می شود که فرد مبتلا به پرکاری تیروئید می باشد. شایعترین علت پرکاری تیروئید یک بیماری خودایمنی به نام بیماری گریوز است ، که در آن لیه تیروئید پادتن ساخته می شود که موجب می شود سرعت تولید هورمون افزایش یابد.
گواتر و توده های تیروئید:
برخی اوقات غده تیروئید بزرگ می شود ممکن است این حالت در اثر بیماری هاشیموتو ، گریوز ، یا در اثر کمبود ید یا عدم تعادل هورمون های تیروئید ایجاد شود. به بزرگی تیروئید گواتر گفته می شود.
التهاب تیروئید:
ممکن است غده تیروئید در اثر تاتیر باکتری ها یا ویروس ها ملتهب شود و تیروئیدیت ایجاد شود. علائم آن شامل تب و دردناکی غده می باشد. علایم پرکاری تیروئید ممکن است وجود داشته باشند اگرچه وضعیت تیروئید بستگی به مرحله التهاب دارد.
منابع :
کتاب هارپر
سایت google
