محقق : راضیه رجبی-پزشکی
هيپوفيز يكي از مهمترين غدد بدن به شمار ميرود كه تعدادي هورمون ترشح ميكند. اين هورمونها داراي علمكردهاي بسيار مهمي در بدن ميباشند و نبود آنها مشكلات زیادي برای فرد ايجاد ميكند. هورمونهاي مربوط به بخش هيپوفيز قدامي از نظر ساختار و تركيب به 2 دستهي هورمونهاي پروتئيني و گليكوپروتئينی تقسيم ميشوند.
هورمونهاي گليكوپروتئيني شامل هورمونهاي HCG , FSH , CH , TSH ميباشد كه از بخش قدامي هيپوفيز ترشح ميشوند. اين هورمون به طريق كلاسيك يعني مسير بروز ژن و سپس ترجمه و تغييرات همراه با آن (گليكوزاسيون) ساخته و از سلولهاي مربوطه ترشح اين هورمونها از آنجا كه درساختار خود پروتئين دارند به راحتي وارد خون شده و به سلول هدف ميرسند. گيرندههاي اين هورمونها در سطح سلول قرار داشته و اين هورمونها پس از اتصال به گيرندههاي خاص خود باعث تغيير شكل آنها شده و در نهايت سيستم cAMP را فعال ميكنند. سيستم cAMP نيز در نهايت باعث فعال شدن آدنيليل سيكلاز شده و اين آنزيم نيز باعث فعال شدن پروتئين كينازهاي داخل سلول شده و به دنبال آن عمل فسفريله شدن آنزيم داخل سلول رخ ميدهد و به دنبال فعال شدن آنزيم عمل نسخه برداري و ترجمه و دكربوكسيله شن پپتيد سنتز شده رخ ميدهد.
هورمونهاي گلیکوپروتئینی داراي اثرات بيولوژيك متفاوت هستند. مثلا TSH با تأثير بر روي تيروئيد در كنترل رشد و متابولسيم بدن شركت ميكند. FSH و LH نيز با تأثير بر روي گنادها باعث ترشح هورمونهاي بعدي شده كه اين هورمونها باعث بروز صفات ثانويهي جنسي خواهند بود.
كمبود و يا نقص در هر يك از اين هورمونها ميتواند عواقب بعدي را به دنبال داشته باشد. مثلاً كمبود TSH سبب كاهش توليد هورمونهاي تيروئيدي و در نهايت فعاليت بيش از حد غده تيروئيد و در نهايت هيپوتيروئيدي يا كمبود هورمونهاي LH و FSH سبب بيماري هيپوگنادسيم شده كه در اين بيماري فرد داراي صفات ثانويه جنسي نيست يا به ندرت ديده ميشود.
اندازه گيري اين هورمونها نيز با استفاده از روشهاي راديو ايمنو اسي انجام ميشود. در اين روش از آنتي باديها براي تشخيص هورمونها استفاده ميشود براي بسياري از هورمونهاي پپتيدي، اين اندازهگيريها به شكل روشهاي ايمنوراديومتريك (IRMRs) تغيير پيدا كرده كه در آن از 2 نوع آنتي بادي مختلف استفاده ميشود تا ميل تركيبي و ميزان اختصاصي بودن آزمايش بيشتر شود.مقدار هورمونهاي مذكور در خون ثابت بوده، تغيير در مقدار هر يك از اين هورمونها نشان دهندة بيماري خواهد بود.
بارداري
بارداري موقعيتي است كه دستگاههاي مختلف فيزيولوژيكي و آندوكريني را متأثر ميكند.در اين زمان برخي هورمونها بيشتر و برخي هورمونهاي مخصوص توليد و ترشح ميشوند. هورمونهاي جفتي شامل HCG لاكتوژن جفتي انساني، پروژسترون و استروژن است. هورمون اكسي توسين كه توسط هيپوفيز خلفي ترشح ميشود باعث انقباضات رحم و مجاري شيري پستانها ميشود.ترشح LH و FSH در اثر غلظتهاي بالاي استروژن و پروژستينهاي توليد شده توسط جفت كاهش مييابد. استروژن سبب افزايش انقباضات رحمي هنگام زايمان ميشود ولي پروژسترون تأثيري عكس استروژن دارد. استريول استروژن عمده در طول حاملگي است كه از جفت ترشح ميشود. به صورت كنژوگه و غير كنژوگه در پلاسما وجود دارد.
hCG هورموني گليكوپروتئيني با بيشترين مقدار كربوهيدرات در ميان هورمونهاي انساني است. هورمون آزاد كننده گنادوتروپين GnRH احتمالاً در تنظيم توليد hCG دخالت دارد. hCG نقش مهمي در ابقاء عملكرد جسم زرد در هفتههاي اول باردراي دارد. نقش مهمي در تحريك ترشح تستوسترون از بيضههاي جنين بازي ميكند.
اندازهگيري hCG براي تشخيص يا كنترل درمان بيماران مبتلا به نئوپلاسم تروفوبلاستيك بارداري و يا ديگر تومورهايي كه سبب ترشح hCG ميگردند مفيد است.
لاكتوژن جفتي انساني (HPL) هورموني پلي پپتيدي است كه به راحتي در پلاسما منتقل ميشود و نقش عمدهاي را در آماده سازي پستان براي ترشح شير بازي ميكند. باعث مهار جذب گلوكز شده و ليپوليز تشديد ميشود به اين صورت گلوكز مادري براي مصرف جنين حفظ ميشود.بالاتر بودن سطح HPL از مقدار طبيعي آن نشانهي وجود ناهنجاري يا ارتيروبلاستوز جنيني است.
استريول مشتق از استران هيدروكربنه با 18 اتم كربن ميباشد با كمك ساير استروژنها باعث ايجاد شدن آندومتر پروليفراتيو ميشود.
استروژنها در كل موجب تكثير سلولي و رشد اندامهاي تناسلي و ساير بافتهاي مربوط به توليد مثل و بروز صفات ثانويه جنسي در زن ميشوند.
مقادير استريول در دوران بارداري تحت تأثير عواملي مانند وزن جنين، كمبود آنزيمهاي جفتي، هيپوپلازي اوليه يا ثانويه آدرنال جنين و تغييراتي در محيط ميكروبي رودهي مادر، دفع كليوي مادر و عملكردهاي كبدي مادر است.
