دزآزما

مقاله ی تحقیقی خانم فهیمه دهقانی …

پورفيرين ها و پيگمان هاي صفراوي

در بيوسنتز پورفيرين ها ، گلاسين پيش ساز اصلي آن هاست. پورفيرين ها تركيبات حلقوي هستند كه از چهار هسته ي پيرولي كه با پل هاي متيلن (  ) به هم متصل شده اند ، تشكيل يافته اند. پورفيرين ها مي توانند با يون هاي آهن و منيزيم تركيب شده و به ترتيب تركيبات هم و كلروفيل را به وجود آورند. از تركيبات هم دار مي توان به تريپتوفان اكسيژناز ، كاتالازها ، سيتوكروم ها و پراكسيدازها اشاره كرد. در اولين مرحله ، گلايسين با سكوسينيل كوآ تركيب شده ، تحت تأثير آنزيم دلتا آمينو لوولينات سنتاز و كوآنزيم A ، α – آمينو – β – كتوآدپتات را ايجاد مي كند كه بعداً به δ – آمينو لوولينات دكبوكسيله مي شود. با تركيب دو ملكول δ – آمينو لوولينات در اثر آنزيم پورفوبيلينوژن سنتاز ، پورفوربيلينوژن  ايجاد مي شود كه طي يك سري واكنش هاي آنزيمي پيچيده ، چهار مولكول پورفوبيلينوژن با هم تركيب شده و ايجاد پروتوپورفيرين مي كند. سپس تحت تأثير فروشلاتاز ، آهن به داخل پروتوپورفيرين وارد و هم تشكيل مي شود. پورفيري ها گروهي از بيماري هاي ژنتيكي مي باشند كه در آن ها نقص در بعضي از آنزيم هاي مسير بيوسنتز پورفيرين ها وجود دارد. شايع ترين اين ها ، پورفيري متناوب حاد مي باشد كه نقص آنزيمي مربوط به اورو پورفيرينوژن I سنتتاز ( هيدروكسي متيل بيلان سنتتاز ) مي باشد. اكثر مبتلايان هتروزيگوت بوده و فاقد علامت هستند. دردهاي شكمي ، يبوست و عوارض عصبي – رواني از مهم ترين عوارض اين بيماري هستند. آنزيم هاي δ – آمينولوولينات سنتتاز و دهيدراتاز و فروشلاتاز ، آنزيم هاي آلوستريك مي باشند كه توسط هم مهار مي شوند. مراحل اوليه و نهايي اين بيوسنتز در ميتوكندري انجام مي شود. مراحل تبديل پورفوبيلينوژن به كوپروپورفيرينوژن در سيتوپلاسم انجام مي شود. در مرحله ي بيوسنتز ، از حلاليت تركيبات كاسته شده و غير قطبي مي شوند ، به طوري كه پروتوپورفيبرينوژن كم ترين حلاليت را داشته و از طريق مدفوع دفع مي شود ، اما پورفوبيلينوژن ازادرار دفع مي گردد. هم چنين طي مراحل بيوسنتز ، تركيبات اشباع به تركيبات غير اشباع تبديل مي شوند.

تخريب هم

هم در كبد و مراكز خون ساز ساخته شده و بعد از تشكيل وارد ساختار گلوبولين ها و ساير تركيبات مي گردد. پس از تخريب ، زنجيره هاي پروتئيني هم آزاد مي شود. در اثر اكسيداسيون و احياي آهن هم ، حلقه ي تتراپيرولي شكسته شده ، بيلي وردين سبز توليد مي شود. بيلي وردين تحت تأثير بيلي وردين ردوكتاز ، بيلي روبين را ايجاد مي كند. بيلي روبين نيز با آلبومين كمپلكس تشكيل مي دهد. به اين گونه بيلي روبين ، بيلي روبين آزاد ، غير مستقيم يا غير كونژوگه مي گويند. آنگاه بيلي روبين از آلبومين جدا شده ، وارد سلول هاي كبدي مي شود و در ان جا دو مولكول اسيد گلوكورونيك تركيب شده و بيلي روبين دي گلوكورونات را ايجاد مي كند : * بيلي روبين آزاد مي تواند از سد خوني – مغزي عبور كرده و عارضه ي كرن ايكترس را ايجاد كند. به بيلي روبين دي گلوكورونات ، بيلي روبين مستقيم يا كونژوگه مي گويند. بيلي روبين مستقيم از كبد وارد صفرا شده و از آن جا به روده مي ريزد. در روده ، آنزيمي به نام β – گلوكورونيداز باعث تجزيه ي بيلي روبين از دي گلوكورونات مي شود. بيلي روبين آزاد شده توسط باكتري هاي روده احيا شده و اورو بيلينوژن بي رنگ را ايجاد مي كند. اوروبيلينوژن به اوروبيلين ( استركوبيلين ) اكسيد شده و از طريق ادرار و آستركوبيلين از طريق مدفوع دفع مي شود. مقداري از اورو بيلينوژن از طريق خون جذب شده ، از آن جا از طريق سيكل كبدي – روده يي به كبد مي رود و دوباره سيكل فوق را تكرار مي كند. فرم هاي اكسيد شده رنگي مي باشند. يرقان به افزايش غلظت بيلي روبين خون به بيش از ml100 /mg 1 مي گويند كه به سه نوع تقسيم مي شود :

1 – يرقان قبل از كبد :

يرقان قبل از كبد در مواردي است كه تجزيه ي گلبول قرمز بالاست. در اين نوع يرقان ، كبد سالم است. انواع هموگلوبينوپاتي ها ، اختلالات سيستم Rh ، بيماري فاويسم و مالاريا اين نوع يرقان ايجاد مي كنند.

2 – يرقان كبدي :

در يرقان كبدي ، دو عامل ارثي و اكتسابي دخالت دارند. از عوامل اكتسابي ، ويروس ها و عفونت كبدي را مي توان نام برد. در اين بيماري عمدتاً بيلي روبين كونژوگه بالا مي رود. از عوامل ارثي نيز مي توان به بيماري هاي زير اشاره كرد :

( الف ) سندرم كريگلر – نجار. كمبود ارثي آنزيم بيلي روبين UDP – گلوكورونيل ترانسفراز مي باشد. در اين بيماري ميزان بيلي روبين غير كونژوگه افزايش مي يابد.

( ب ) بيماري گيلبرت. در اين بيماري برداشت بيلي روبين توسط كبد كم مي شود. كاهش فعاليت آنزيم UDP – گلوكورونيل ترناسفراز هم گزارش شده است.

ج ) سندرم دوبين جانسن. ناشي از اختلال در دفع بيلي روبين از كبد به صفرا مي باشد. مقدار بيلي روبين كونژوگه در خون بالا مي رود.

هيپر بيلي روبينمي سمّي نوعي اختلال اكتسابي بوده كه در اثر مصرف زياد استامينوفن ، داروهاي سمي تتراكلريد كربن و قارچ هاي سمي ديده مي شود. مصرف اين مواد باعث آسيب به كبد و افزايش بيلي روبين غير كونژوگه در كبد مي گردد.

3 – يرقان انسدادي :

در اثر سنگ هاي صفراوي ، سرطان پانكراس و مصرف داروهاي سمي مثل متيل تستوسترون ايجاد مي شود. در اثر انسداد بيلي روبين وارد روده شده ، به جريان خون باز مي گردد و ميزان بيلي روبين كونژوگه افزايش مي يابد. دفع بيلي روبين روده يي كم بوده و مدفوع خاكستري مي شود. دفع بيلي روبين از ادرار زياد شده و ادرار قهوه يي رنگ مي شود.