جمع آوری: لیلا غزنوی- کارشناسی ناپیوسته
خلاصه:
آلکالن فسفاتاز ازدسته آنزیمهای هیدرولاز می باشد و دارای نیمه عمر 7 الی 10 روز می باشد.دارای سه گروه ایزوآنزیم روده ای – جفتی وایزوآنزیمهای غیر طبیعی یا آتیپیک و یا ایزوآنزیم ریگان که در زمان جنینی تولید میشود در سلول آلکالن فسفا تاز عمدتا برروی غشاء سلول است فعالیت مطلوب آلکالن فسفاتاز در شرایط قلیایی می باشد که انواع گوناگونی از سوبستراهای صناعی و طبیعی را کاتالیز می کند.آلکالن فسفاتاز به عنوان تومور مارکرو با شاخص بیماریهای استخوانی مانند راشیتیسم و استئومالاسی و کارسینومای همراه با متاستاز استئوبلاستیکوهمچنین در بیماریهای کبدی مانند کلستاز افزایش آلکالن فسفاتاز رامیبینیم در بیماریهایی مثل ریکتز مقائم به ویتامین D آلکالن فسفاتاز پایین تر از حد طبیعی است روشهای اندازه گیری شامل چندین روش است که روش الکتروفورز (استات سلولز، ژل آگارز و ژل پلی اکریل امید با قدرت تفکیک بالا دقیق ترین روش محسوب میشودو روش استفاده از نیترفنیل فسفات به عنوان روش مرجع استفاده میشود مقادیر طبیعی آلکالن فسفاتاز نیز باتوجه به سن و جنس متفاوت میباشد که معمولا مقدار آن در کودکان بیشتر از بزرگسالان می باشد.
معرفی مولکول به صورت کلی:
آلکالن فسفاتاز نماینده خانواده ای از آنزیمهاست که توسط ژنهای مختلف کد می شود.فراوانترین ایزوآنزیم های ALP توسط یک ژن منفرد برروی کروموزوم شماره یک کد میشودکه ایزوآنزیم غیراختصاصی بافتی راتولید میکند ودر کبد وکلیه واستخوان یافت می شود وتفاوت آنها در زنجیره جانبی کربوهیدراتشان میباشد.مکانسیم های مختلفی برای آزاد شدن ALP از سلول باید وجود داشته باشد که منجر به فرمهای مختلف آلکالن فسفا تاز در سرم می شود.دوژن دیگر بر روی کروموزوم دو آلکالن فسفا تاز را منشاء جفت و روده را کد میکند.در سلول آلکالن فسفاتاز عمدتا برروی غشاء سلول می باشد و در آنجا به نظر می رسد در شکستن ترکیبات حاوی فسفات نقش داشته باشد.آلکالن فسفاتاز از دسته آنزیمهای هیدرولاز می باشد که دارای نیمه عمر 7 تا 10 روز است.
ساختار شیمیای:
آلکالن فسفاتاز،اورتوفسفریک،مونواستر،فسفرهیدرلاز و فعالیت مطلوب در شرایط قلیایی که انواع گوناگونی از سوبستراهای صناعی و طبیعی را کاتالیز میکند.یونهای دو ظرفیت نظیر و و فعال کننده های این آنزیم هستند ویون روی جزئی از ساختار این آنزیم می باشد .یون های فسفات ، بورات ، اگزالات وسیانید مهارکننده های فعالیت این آنزیم هستند.
نقش بیوشیمیایی در سلول های طبیعی یا تومورها:
تست آلکالن فسفاتاز به عنوان یک تومور مارکر و باشاخص بیماریهای کبذی و استخوانی مطرح میباشد و آزمایش حساس برای متاستاز تومور به کبد می باشد.فعالیت آلکالن فسفا تاز در اکثر اعضای بدن دیده میشود و بویژه با غشاها و سطوح سلولی موجود در مخاط روده کوچک و توبولهای پیچ در پیچ پروگزیمال کلیه اسنتخوان ،کبد و جفت ارتباط دارد.عملکرد متابولیک این آنزیم هنوز مشخص نیست ولی بنظر می رسد که با انتقال لیپید ها در روده و فرایند کلسیفیکاسیون در استخوان ارتباط داشته باشد آلکالن فسفا تاز به شکلهای متعددی وجود دارد که بعضی از آنها ایزوآنزیم واقعی هستند که در لوکوسهای ژنتیکی جداگانه ای کدگذاری می شوند.ساختار اولیه ALP سرم منشاء کبدی و استخوانی دارد در نتیجه اندازه گیری آلکالن فسفا تاز سرم در بررسی بیماریهای مجاری صفراوی ، کبد وبیماریهای استخوانی و مرتبط با فعالیت استئوبلاست مورد توجه خاص قرار می گیرد.آلکالن فسفاتاز 8 ایزوآنزیم دارد که در سه گروه جای میگیرد. ایزو آنزیم های روده ای، ایزو آنزیم های جفتی، ایزو آنزیم های غیر جفتی که شامل:کبدی- ریوی- استخوانی- طحالی وایزوآنزیم غیر طبیعی یا آتیپیک یا ریگان(Regan) که در زمان جنینی تولید شده و بعدازتولد افزایش آن در سرم حاکی از سرطان می باشد.
ارزش تشخیصی و بیماریهای مرتبط:
در بیماریهای کارسینومایی استخوان و کبد فعالیت مقدار آلکالن فسفا تاز افزایش میابد.ایزوآنزیم های غیر معمول در تعداد کمی از بیماری ها در سرم افراد دیده میشود.اکثر این ایزو آنزیمها ریگان (Regan) می باشند که ویژگی ایزوآنزیمهای جفت را دارند.چند نوع ایزوآنزیم غیر معمول آلکالن فسفاتاز وجود دارد که آنها را Tumor marker isoenzymes میگویند این آنزیم ها قادرند به میزانی آلکالن فسفا تاز سرم را بالا ببرند.در بیماریهای استخوانی میتوان به بیماری راشیتیسم ، واستئومالاسیا و کارسینومای همراه با متاستاز استئوبلاستیک.دربیماریهای کبدی، کلستاز از دوراه باعث افزایش آنزیم در پلاسما میشود.از طرفی سنتز آلکالن فسفاتاز را افزایش میدهدو از طرف دیگر تراوش آن در جریان خون میشوددر فسفاتازی و بعضی از بیماریهای ارثی مانند ریکتز مقاوم به ویتامین D سطح آلکالن فسفاتاز سرم پایینتر از حد طبیعی است که ممکن است مقدار قابل توجهی فسفوریل اتانول آمین در ادرار دفع میشود.
روشهای اندازه گیری، مقادیر طبیعی در سرم:
برای اندازه گیری آلکالن فسفاتاز باید از پلاسمای هپارینه یا سرم استفاده کرد و از ضد انعقاد هایی که تشکیل کمپلکس می دهند نظیر سیترات و اگزالات اجتناب کرد زیرا به کاتیونهایی نظیر و که کوفاکتورهای ضروری برای اندازه گیری ALP هستند متصل میگردند.
روش های اندازه گیری:
(aاستفاده از نیتروفنیل فسفات به عنوان سوبسترا در PH قلیایی (روش مرجع)
(b استفاده از حرارت(ایزوآنزیم جفتی پایدارترین وایزوآنزیم استخوانی حساسترین ایزوآنزیم به حرارت هستند.
(c الکتروفورز(استات سلولز،ژل آگارزوژل پلی آکریل آمید الکتروز با قدرت تفکیک بالا با استفاده ازژل پلی آکریل آمید توانایی جداسازی باندهای مختلف ایزوآنزیم های آلکالن فسفاتاز را دارد و دقیق ترین روش محسوب میشود
(d روش های ایمونواسی
(e آزمونهای مهاری مثل مهار با فنیل آلانین (مهار ایزوآنزیم های جفتی و روده ای)یا لوامیزول(مهار آنزیم های استخوانی وکبدی
مقادیر طبیعی در سرم:
جنسیت سن محدوده مرجع(U/L)
مذکر 20-50 52-128
60≤ 56-119
مونث 20-50 42-98
60≤ 53-141
کودکان 4-15 54-369
