دزآزما

زهراسادات موسوی، رشته پزشکی

       مولکول rRNA را میتوان از دو جهت بررسی کرد:

1. بعنوان یک نوع RNA   بعنوان بخشی از ساختار ریبوزوم

1 ) اسیدریبونوکلئیک یا RNA  همراه با DNAو پروتئینها ,سه مولکول درشت اصلی اند که برای همه ی گونه های شناخته شده ی زیستی ضروری اند. DNA مولکول بسیار پایداری بوده و حتی در فسیل هانیز یافت میشود .اما مولکولRNA پایداری کمتری نسبت به DNAدارد. زیرا در طی هیدرولیز پیوند’3,’5- فسفودی استر گروه’ 2- هیدروکسیل RNA  (عدم وجود درDNA ) بعنوان یک نوکلئوفیل عمل میکند .واحد ساختاری RNA ,ریبو نوکلئیوتید است که شامل قند 5 کربنی ریبوز ,گروه فسفات و یک باز آلی پورین یا پیریمیدین می باشد . ریبو نوکلئوتیدها با پیوند فسفو دی استر بهم متصل شده و RNA هارا بوجود می آورند .

RNA از لحاظ شیمیایی بسیار شبیه DNA است .ولی از جنبه های مهمی هم متفاوت است :

1-واحد قندی آن بجای دئوکسی ریبوز,ریبوزاست,که یک گروه هیدروکسیل اضافی در ناحیه’ 2 دارد .

2-  U بجای T جایگزین شده .

3- پلیمر تک رشته بسیار کوتاهتر از DNAوساختار سه بعدی نامنظمی دارد .

طبق تحقیقات سال های اخیر ساختمانهای RNA ساختارهایی اتفاقی نیستند و مکانیسم تا خوردن مولکول RNA  پیچیده است . تا خوردن ,ساختارهای دوم را ایجاد میکند که در یک تصویر دو بعدی قابل مشاهده است . ساختار دوم پذیرفته شده توسط یک مولکول RNA تا حد زیادی وابسته به توالی نوکلئوتیدی آن است .ساختار دوم برخی توالی های خاص RNA  میتواند به همان اندازه ی ساختار دوم یک پروتئین ,تکرار پذیر باشد . مولکولهای RNA میتوانند برهم کنش کنند تاساختار های سوم پیچیده ی دیگری را (سه بعدی مانند مجسمه ) تولید نمایند . تشکیل این ساختارها مستلزم برهمکنش های شیمیایی دیگر در مولکول RNA  است که با عملکردهای جدید RNA مثل عملکرد کاتالیتیک ریبوزوم ها ارتباط دارد.

اشکال اصلی RNA شامل RNA پیک ( mRNA),RNA ریبوزومی (rRNA) ,RNA ناقل (tRNA) و مولکولهای RNA هسته ای کوچک ( miRNAوSnRNA) میباشند . بعضی از مولکولهای RNA بعنوان کاتالیت (ریبوزیم ) عمل میکنند .

rRNA از mRNAپایدارتراست .همچنین پروتئین های ریبوزومی نیز به آنها متصل میشوند و باعث پایداری و عدم تجزیه یrRNA ها در مقابل RNase ها میشوند.

دسته بندی RNA از نظر توانایی کد کردن :

1- کد کننده :mRNA  (نتیجه ی فعالیت RNA پلیمراز II)

2- غیر کدکننده : rRNA,tRNA ( نتیجه ی فعالیت RNAپلیمرازIوIII )

ریبوزوم :

ریبوزوم یک ساختمان نوکلئو پروتئینی سیتوپلاسمی است که بعنوان ماشین سنتز پروتئین درسیتوپلاسم عمل میکند . اجزای سازنده ی ریبوزوم , پروتئین وrRNAاست .

RNAرناتنی :جزء کاتالیک ریبوزوم است و نام ریبوزوم از ریبونوکلئیک اسید گرفته شده است .ریبوزوم یوکاریوتی حاوی چهار مولکول rRNA مختلف است :S18-S 28-S 5.8-S5  . سه عدد از مولکولهایrRNA در هسته سنتز میشوند و دیگری در جای دیگر .در سیتوپلاسم RNA ریبوزومی و پروتئین برای تشکیل (یک نوکلئوپروتئین ) ریبوزوم ترکیب میشوند . ریبوزوم به mRNAمتصل میشود و سنتز پروتئین را عملی میکند .

RNA های پروکاریوتی شاملS23–S16–S5.8میباشند .

ریبوزوم پستانداران از دو زیر واحد نوکلئو پروتئینی اصلی تشکیل میشود . یک زیرواحد بزرگ که وزن مولکولی (S60) 10⁶×2.8 دارد و دیگری زیرواحد کوچک که وزن مولکولی آن 40S))10⁶ ×1.4 میباشد .زیر واحد S60 حاوی یک RNA ریبوزومی  (rRNA) S5 , یکSrRNA5.8 و یک SrRNA 28 بوده و احتمالآ در آن بیش از 50 پلی پپتید اختصاصی وجود دارد . زیر واحد S40 کوچکتر بوده و شامل یک S rRNA18 و حدود 30 زنجیر پلی پپتیدی متفاوت میباشد . همه ی مولکولهای rRNAبه استثناءS rRNA5 از یک مولکول RNA پیش ساز S45 در هستک پردازش میشوند . رونویسی S rRNA5 مستقل است . مولکولهای شدیدا متیله RNA ریبوزومی همراه با پروتئینهای اختصاصی ریبوزومی در هستک بسته بندی میشوند . در سیتوپلاسم , ریبوزوم ها کاملا پایدارند و قادرند چرخه های متعدد ترجمه را انجام دهند . فعالیت مولکولهای RNA ریبوزومی در داخل ریبوزوم ها به خوبی مشخص نشده است , ولی برای همایش ریبوزومی لازم بوده و به نظر میرسد نقش کلیدی را در اتصالmRNA به ریبوزوم ها و در ترجمه دارند .مطالعات اخیر نشان می دهد که در یک جزء ازrRNA فعالیت پپتیدیل ترانسفرازی وجود دارد ولذا این rRNA یک آنزیم(ریبوزیم )است . ساختار RNA از اشکال حلزونی تا زنجیره های غیر مارپیچی متفاوت است.

در سلول های پستانداران , سه مولکول rRNA به عنوان بخشی از یک مولکول پیش ساز بزرگ S45 رونویسی شوند . در مرحله بعد این پیش ساز در هستک پردازش شده تا اجزاءRNA ای زیر واحدهای ریبوزومی موجود در سیتو پلاسم تولید شوند . ژن های rRNAدر هستک سلول های پستانداران قرار دارند . صدها نسخه از این ژن ها در هر سلول یافت میشود . این تعداد زیاد ژن ها برای سنتز نسخه های کافی هر کدام از این مولکول های rRNA مورد نیاز می باشند تا 10⁷ ریبوزوم مورد نیاز هر همانند سازی سلولی را فراهم سازند .